آب در زهره به کجا رفته است؟
کاوشگر ونوس اکسپرس چندی پیش اولین آشکارسازی ها را از فرآیند ازدست دادن جو در آن قسمت از زهره که روز است انجام داد. سال گذشته این کاوشگر آشکار کرد که بیشتر فرآیند از دست دادن جو در آن سمت از زهره که شب است انجام میگیرد. این کشفیات به سیاره شناسان در فهمیدن این موضوع که ((چه بر سر آب زهره آمده است؟ )) کمک میکند. گمان میرود که آب در زهره هم زمانی مثل زمین بسیار فراوان بوده است.
مغناطیس سنج کاوشگر، نشانه هایی غیر قابل انکار از گاز هیدروژن در حال خروج ازجو این سیاره یافته است. مگدا دلوا مدیر پروژه در این باره میگوید: این فرآیندی است که پیش از این هم ما باور داشتیم که در زهره اتفاق می افتد، اما این اولین باری است که ما میزان آن را سنجیده ایم. به لطف مدار دقیق این کاوشگر، ونوس اکسپرس دقیقا برای بررسی این فرآیند در نظر گرفته شده است. کاوشگر در یک مدار بیضوی به دور قطب های زهره در گردش است.
آب در روی زمین یک مولکول بسیار مهم است چرا که حیات را ممکن کرده است. با توجه به اینکه اندازه زهره و زمین همچنین زمان تشکیل این دو سیاره تقریبا با هم برابر است، اخترشناسان باور دارند که هر دو سیاره با مقدار برابری مایع به وجود آمده اند. اما امروزه این تناسب تا حد زیادی تغییر کرده است. جو و اقیانوس های زمین 100،000 برابر کل مقادیر آب در زهره در خود آب دارند. با وجود مقادیر کم آب در زهره، دلوا و همکارانش پی برده اند که در هر روز زهره، این سیاره در هر ثانیه 1024×2 هسته اتم هیدروژن (که جز اصلی مولکول آب است) از دست میدهد.
سال گذشته تحلیل کننده پلاسمای فضایی و اتمهای پر انرژی (ASPERA) بر روی ونوس اکسپرس نشان داد که در سمت شب زهره هم مقدار زیادی اکسیژن و هیدروژن از دست میرود، که مقدار هیدروژن تقریبا دو برابر اکسیژن است. با توجه به اینکه مولکول آب از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن تشکیل شده است، نشان از آن دارد که آب در جو زهره تجزیه میشود.
خورشید علاوه بر نور و گرما، بادهای خورشیدی هم از خود خارج میکند که در واقع بادی حاوی ذرات باردار است. این باد خورشیدی میدان های الکتریکی و مغناطیسی را با خود به ماورای منظومه شمسی می راند. بر خلاف زمین، زهره میدان مغناطیسی تولید نمیکند. که این مسئله بسیار مهمی است چرا که میدان مغناطیسی زمین، جو آن را در برابر بادهای خورشیدی محافظت میکند. اما لایه های بالایی جو زهره در تماس با بادهای خورشیدی قرار گرفته و این باد قسمت هایی از آن را همراه خود به فضا میبرد. سیاره شناسان عقیده دارند که زهره طی 5/4 میلیارد سال پس از پیدایشش بخشی از آب خود را به این طریق از دست داده است.
ما توانستیم از دست رفتن آب را در شب ببینیم. اما سوال اصلی همچنان باقی است: چه مقدار آب از این طریق در گذشته از دست رفته است؟
این کشفیات دانشمندان را یک قدم به فهمیدن جزئیات نزدیکتر کرده است، اما این تمام ماجرا نیست. برای اطمینان از اینکه منبع هیدروژن آب است، دلوا و همکارانش همچنین باید میزان از دست رفتن اکسیژن در سمت روز را هم اندازه گیری کرده و مطمئن شوند که میزان این اکسیژن تقریبا نصف میزان هیدروژنی است که در این قسمت از دست میرود. تاکنون چنین چیزی امکان پذیر نبوده است. چرا که دلوا در این باره میگوید: من نشانه ای مبنی بر از دست رفتن اکسیژن در قسمت روز بر روی مغناطیس سنج ندیده ام.
این مسئله همچنین معمای جدیدی را مطرح میکند: در لایه های بالایی جو زهره میزان هیدروژن حداقل میتواند دو برابر آنچه که ما فکر میکنیم باشد. یون های هیدروژن کشف شده میتواند در لایه های جو بالای سطح زهره به وجود آمده باشد. اما دانشمندان در مورد نحوه به و جود آمدن این لایه ها مطمئن نیستند.
... و همچنان زهره برخی از رازهایش را از ساکنان زمین مخفی نگه داشته است! یا به عبارتی زهره رازی سر به مهر است.